انواع استانداردهای روغن هیدرولیک
روغنهای هیدرولیک از نظر ظاهری ممکن است تفاوت چندانی با یکدیگر نداشته باشند، اما از نظر ترکیب روغن پایه، نوع افزودنیها، خواص عملکردی و حوزه کاربرد، تفاوتهای قابل توجهی دارند. به همین دلیل انتخاب یک روغن هیدرولیک تنها بر اساس گرید ویسکوزیته یا نام تجاری آن کافی نیست. در بسیاری از موارد، دو روغن با ویسکوزیته یکسان میتوانند از نظر مقاومت در برابر سایش، پایداری حرارتی، رفتار در برابر تغییرات دما، قابلیت فیلتراسیون یا حتی مقاومت در برابر آتش، عملکرد کاملاً متفاوتی داشته باشند.
دستهبندی روغنهای هیدرولیک بر اساس استانداردهای مختلفی انجام میشود که مهمترین آنها استاندارد DIN 51524 آلمان و استاندارد ISO 11158 هستند. این استانداردها روغنها را بر اساس نوع افزودنیها و سطح عملکرد به گروههای مختلف تقسیم میکنند.
در کنار این استانداردها، روغنهای مقاوم در برابر آتش نیز مطابق استاندارد ISO 12922 و استانداردهای مرتبط در گروههای جداگانه طبقهبندی میشوند.
روغن هیدرولیک HH
روغنهای HH سادهترین نوع روغن هیدرولیک محسوب میشوند و تقریباً تنها از روغن پایه تشکیل شدهاند. این روغنها فاقد افزودنیهای ضدسایش، ضدخوردگی و بهبوددهنده عملکرد هستند و امروزه کاربرد بسیار محدودی دارند. در گذشته از روغنهای HH در سیستمهای هیدرولیکی بسیار ساده، ماشینآلات قدیمی و تجهیزاتی با فشار پایین استفاده میشد، اما با توسعه پمپهای مدرن، این روغنها تقریباً از چرخه مصرف صنعتی خارج شدهاند.
روغن هیدرولیک HL
روغنهای هیدرولیک HL نسبت به روغنهای HH پیشرفتهتر هستند و علاوه بر روغن پایه، دارای افزودنیهای ضدزنگ و آنتیاکسیدان هستند. این افزودنیها از تشکیل زنگزدگی و اکسید شدن روغن جلوگیری کرده و عمر روغن را افزایش میدهند. با این حال، روغنهای HL فاقد افزودنیهای ضدسایش هستند و برای سیستمهایی که فشار کاری بالا یا پمپهای حساس دارند توصیه نمیشوند. این روغنها بیشتر در سیستمهای گردش روغن، تجهیزات سبک و برخی ماشینآلات قدیمی مورد استفاده قرار میگیرند. در استاندارد DIN 51524 این روغنها در گروه Part 1 قرار میگیرند.
روغن هیدرولیک HM یا HLP
روغنهای HM در استاندارد ISO و HLP در استاندارد DIN، رایجترین روغنهای هیدرولیک صنعتی هستند و در واقع معادل یکدیگر محسوب میشوند. این روغنها علاوه بر افزودنیهای ضدزنگ و آنتیاکسیدان، دارای افزودنیهای ضدسایش نیز هستند. وجود این افزودنیها باعث تشکیل یک لایه محافظ روی قطعات فلزی شده و از سایش پمپ، شیرها و سایر اجزای سیستم جلوگیری میکند.
بیشتر سیستمهای هیدرولیکی صنعتی، ماشینآلات راهسازی، دستگاههای تزریق پلاستیک، پرسهای هیدرولیکی، ماشینآلات معدنی و خطوط تولید با روغنهای HLP کار میکنند. اگر سازنده دستگاه تنها عبارت Hydraulic Oil ISO VG 46 را ذکر کرده باشد، در بسیاری از موارد منظور همان روغن HLP با گرید 46 است، مگر اینکه استاندارد دیگری مشخص شده باشد.
روغن هیدرولیک HVLP
در بسیاری از ماشینآلات، دمای محیط در طول سال تغییرات زیادی دارد. در چنین شرایطی استفاده از روغنهای معمولی ممکن است باعث غلیظ شدن بیش از حد روغن در هوای سرد یا رقیق شدن آن در دمای بالا شود.
روغنهای هیدرولیک HV یا HVLP دارای بهبوددهنده شاخص گرانروی هستند و تغییرات ویسکوزیته آنها در اثر تغییر دما کمتر است. به همین دلیل این روغنها در ماشینآلات راهسازی، جرثقیلها، ماشینآلات کشاورزی، تجهیزات معدنی و سیستمهایی که در فضای باز فعالیت میکنند کاربرد فراوانی دارند. در استاندارد DIN این گروه با عنوان HVLP و در استاندارد ISO با عنوان HV شناخته میشوند.
روغن هیدرولیک HLPD
روغنهای HLPD علاوه بر خواص ضدسایش، دارای افزودنیهای شوینده و دیسپرسکننده نیز هستند. این افزودنیها باعث میشوند ذرات ریز آلودگی و مقدار محدودی از آب به صورت معلق در روغن باقی بمانند و به جای تهنشین شدن، توسط فیلتر از سیستم خارج شوند. این ویژگی برای ماشینآلاتی که در محیطهای آلوده یا مرطوب کار میکنند بسیار مفید است، اما در برخی سیستمهایی که جداسازی سریع آب اهمیت دارد، استفاده از روغن HLPD توصیه نمیشود.
روغن هیدرولیک بدون روی (Zinc Free)
در بسیاری از روغنهای ضدسایش، از افزودنیهای بر پایه روی مانند ZDDP استفاده میشود. این افزودنیها عملکرد بسیار خوبی در کاهش سایش دارند، اما در برخی تجهیزات حساس یا صنایع خاص، استفاده از روغنهای بدون روی ترجیح داده میشود.
روغنهای زینک فری Zinc Free یا Ashless از افزودنیهای بدون خاکستر استفاده میکنند که رسوبات کمتری تشکیل داده و در برخی سیستمهای دارای شیرهای سروو، شیرهای پروپورشنال، نیروگاهها، صنایع کاغذ و تجهیزات دقیق عملکرد بهتری دارند. امروزه بسیاری از سازندگان تجهیزات پیشرفته، استفاده از روغنهای بدون روی را توصیه میکنند.
روغنهای هیدرولیک مقاوم در برابر آتش
در برخی صنایع، خطر تماس روغن با شعله یا سطوح بسیار داغ وجود دارد. در چنین شرایطی استفاده از روغنهای معدنی معمولی میتواند خطر آتشسوزی را افزایش دهد، بنابراین از روغنهای مقاوم در برابر آتش استفاده میشود.
روغنهای HFC که معمولاً بر پایه آب و گلیکول تولید میشوند، یکی از رایجترین روغنهای مقاوم در برابر آتش هستند و در صنایع فولاد، ریختهگری، معادن و کارخانههایی که خطر آتشسوزی وجود دارد، استفاده میشوند.
روغنهای HFDU فاقد آب هستند و معمولاً بر پایه استرهای فسفاته یا سایر سیالات سنتتیک مقاوم در برابر آتش تولید میشوند. این روغنها علاوه بر مقاومت بسیار بالا در برابر آتش، برای سیستمهایی با دمای کاری بالا نیز مناسب هستند، اما هزینه بیشتری نسبت به روغنهای معمولی دارند.
تفاوت استانداردهای DIN و ISO
یکی از نکاتی که باعث سردرگمی کاربران میشود، تفاوت نامگذاری روغن های هیدرولیک در استانداردهای DIN و ISO است. در استاندارد DIN از کدهایی مانند HL، HLP و HVLP استفاده میشود، در حالی که استاندارد ISO 11158 از کدهای HL، HM و HV بهره میبرد.
به عنوان مثال، روغن هیدرولیک HM در استاندارد ISO از نظر عملکرد تقریباً معادل روغن HLP در استاندارد DIN است و روغن HV نیز معادل HVLP محسوب میشود. بنابراین هنگام انتخاب روغن باید علاوه بر نام تجاری، استاندارد درج شده روی برگه مشخصات فنی نیز بررسی شود.
جمعبندی
شناخت استانداردهای روغن هیدرولیک، یکی از مهمترین مراحل انتخاب روانکار مناسب است. روغنهای HH و HL بیشتر برای سیستمهای ساده یا قدیمی طراحی شدهاند، در حالی که روغنهای HLP یا HM انتخاب اصلی برای اکثر تجهیزات صنعتی محسوب میشوند. در شرایطی که تغییرات دمایی زیاد باشد، روغنهای HV یا HVLP عملکرد بهتری ارائه میدهند و در محیطهای آلوده میتوان از روغنهای HLPD استفاده کرد. همچنین در سیستمهای حساس، روغنهای Zinc Free، در محیطهای پرخطر روغنهای مقاوم در برابر آتش و در شرایط کاری بسیار سخت، روغنهای سنتتیک بهترین گزینه خواهند بود. انتخاب صحیح استاندارد روغن، در کنار گرید ویسکوزیته مناسب و رعایت توصیههای سازنده تجهیزات، نقش مهمی در افزایش عمر سیستم هیدرولیک، کاهش هزینههای تعمیرات و بهبود راندمان ماشینآلات خواهد داشت.
